HuquqTech
Mamlakatimizda atrof-muhitni muhofaza qilishni taʼminlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, shuningdek, hududlarning sanitariya va ekologik holatini yaxshilash sohasida izchil siyosat amalga oshirilmoqda.
Xususan, 2017-2018-yillarda qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimining infratuzilmasini takomillashtirish boʻyicha keng koʻlamli ishlar olib borildi, 13 ta sanitariya jihatidan tozalash davlat unitar korxonalari hamda ularning tuman va shaharlardagi 172 ta filiali, shuningdek, 9 ta maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni kompleks amalga oshirish klasterlari tashkil etildi. Koʻrilgan chora-tadbirlar aholining deyarli yarmini sanitariya jihatidan tozalash xizmatlari bilan qamrab olinishiga imkon berdi.
Shu bilan birga qishloq aholi punktlarida qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlarning yetarli darajada taʼminlanmaganligi, qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi infratuzilmaning qoniqarsiz holatda ekanligi, mavjud qattiq maishiy chiqindi poligonlarining sanitariya talablari va ekologik meʼyorlarga muvofiq kelmasligi mazkur sohada kompleksli chora-tadbirlarni qabul qilishni talab etmoqda.
Qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash, tashish, utilizatsiya qilish, qayta ishlash va koʻmish boʻyicha samarali tizimni yaratish, ularning fuqarolar sogʻligʻi va atrof-muhitga zararli taʼsirini bartaraf qilish, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 17-yanvardagi PF-5635-son “2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasini “Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili”da amalga oshirishga oid Davlat dasturi toʻgʻrisida”gi Farmoni ijrosini taʼminlash maqsadida:
1. Quyidagi asosiy vazifalarni amalga oshirishni nazarda tutuvchi, 2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasi (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:
aholining qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar bilan toʻliq qamrab olinishini taʼminlashga yoʻnaltirilgan sanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasini rivojlantirish;
qattiq maishiy chiqindilarni qayta ishlashning samarali va zamonaviy tizimini yaratish;
poligonlarga koʻmish uchun yoʻnaltiriladigan qattiq maishiy chiqindilar hajmini kamaytirish, sanitariya va ekologik meʼyorlar talablariga muvofiq keladigan zamonaviy qattiq maishiy chiqindi poligonlarini yaratish, shuningdek, mavjud poligonlarni yopish va rekultivatsiya qilish boʻyicha chora-tadbirlarni koʻrish;
sanitariya jihatidan tozalash sohasida narxlar shakllanishini takomillashtirish va tariflarni optimallashtirish;
qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish obyektlaridan muqobil energiya manbalari sifatida foydalanish.
2. Quyidagilar Strategiyaning asosiy prinsiplari etib belgilansin:
Strategiyani amalga oshirishning barcha bosqichlarida atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etish;
qattiq maishiy chiqindilarning atrof-muhitga salbiy taʼsirini kamaytirish maqsadida ular bilan amalga oshiriladigan barcha jarayonlar ustidan nazoratni taʼminlovchi qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish;
chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish boʻyicha xarajatlar chiqindilarni hosil qiluvchilar tomonidan qoplanishini koʻzda tutuvchi, tegishli huquqiy va iqtisodiy asoslarni yaratish zaruriyatini belgilovchi “ifloslantiruvchi toʻlaydi” prinsipini joriy etish;
tanlov asosida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida xizmatlar koʻrsatish boʻyicha faoliyatni amalga oshirish jarayonining ochiqligi va shaffofligi.
3. Strategiya quyidagi bosqichlarda amalga oshirilishi belgilansin:
birinchi bosqich (2019 — 2021-yillar) — qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi qonunchilik bazasini va iqtisodiy tartibotlar mexanizmlarini takomillashtirish, qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar koʻrsatishning samarali tashkil etilishini taʼminlash maqsadida sanitariya jihatidan tozalashning moddiy-texnik bazasini va infratuzilmasini rivojlantirish, toʻlov intizomini mustahkamlash, qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida ekologik taʼlim tizimini rivojlantirish uchun metodik va axborot taʼminotini yaratish;
ikkinchi bosqich (2022 — 2028-yillar) — qattiq maishiy chiqindilarni saralab yigʻish boʻyicha infratuzilmani rivojlantirish, poligonlarni optimallashtirish, qayta yuklash stansiyalari va chiqindilarni qayta ishlash obyektlarini qurish, chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni kompleks amalga oshirish klasterlari faoliyatini takomillashtirish, ularning qattiq maishiy chiqindilarni qayta ishlash boʻyicha salohiyatini rivojlantirish, shuningdek, quyidagi maqsadli indikatorlarga erishish:
aholini qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar bilan qamrab olishni 100 foizga yetkazish;
hosil boʻladigan qattiq maishiy chiqindilarning kamida 60 foizini qayta ishlashni taʼminlash;
oʻziga xos qattiq maishiy chiqindilarni (tarkibida simob boʻlgan chiqindilar, avtoshinalar, akkumulyatorlar, ishlatilib boʻlingan moylar, qadoqlash chiqindilari va h.k.) qayta ishlash hajmini 25 foizgacha oshirish;
poligonlarga koʻmish uchun yoʻnaltiriladigan qattiq maishiy chiqindilar hajmini 60 foizgacha kamaytirish;
barcha poligonlar holatini oʻrnatilgan talablarga muvofiqlashtirish, yopilgan poligon yerlarini toʻliq rekultivatsiya qilish;
qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish obyektlarida muqobil energiya manbalaridan 35 foizgacha foydalanish;
poligonlar holati monitoringini (yer osti (sizot) suvlari va atmosfera havosining holati ustidan nazorat) 100 foizgacha taʼminlash.
4. 2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasini amalga oshirish boʻyicha Harakatlar dasturi (keyingi oʻrinlarda — Harakatlar dasturi) 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
5. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi har yili Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti parametrlarini shakllantirish chogʻida Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining asoslangan hisob-kitoblari boʻyicha Harakatlar dasturida koʻzda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish uchun mablagʻlar ajratilishini nazarda tutsin.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi hamda Moliya vazirligi Harakatlar dasturida koʻzda tutilgan investitsiya loyihalarining amalga oshirilishini, shuningdek, maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi loyihalarni amalga oshirish uchun xalqaro moliya institutlarining imtiyozli moliyalashtirish mablagʻlarining xususiy sektorga jalb qilinishini taʼminlasin.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi aholining ekologik madaniyatini oshirish boʻyicha ishlarni, shuningdek, atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida huquqbuzarliklar profilaktikasiga alohida eʼtibor qaratgan holda, keng koʻlamli targʻibot faoliyatini tashkillashtirishni kuchaytirsin.
8. Quyidagilarga:
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari — Oʻzbekiston Respublikasi transport vaziri A.J. Ramatovga — Strategiya va Harakatlar dasturining amalga oshirilishida masʼul vazirlik va idoralar faoliyatini samarali tashkillashtirish hamda muvofiqlashtirish;
Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisi B.T. Kuchkarov, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisi, viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimlari, masʼul vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlar rahbarlariga — Strategiya va Harakatlar dasturida koʻzda tutilgan tadbirlarning oʻz muddatlarida bajarilishi yuzasidan shaxsiy javobgarlik yuklansin.
9. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi va Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi ommaviy axborot vositalarida ushbu qarorning maqsad va vazifalarini yoritish boʻyicha, shuningdek, Strategiya va Harakatlar dasturi amalga oshirilishining borishi toʻgʻrisida maqolalar hamda mavzuga oid koʻrsatuvlarni tashkil etsin.
10. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2019-yil 17-aprel,
PQ-4291-son
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 17-apreldagi PQ-4291-son qaroriga 1-ILOVA
2019 — 2028-yillarda Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish
1-bob. Umumiy qoidalar
1. 2019 — 2028-yillarda Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasi (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) qattiq maishiy chiqindilar (keyingi oʻrinlarda — QMCH) bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida uzoq muddatga moʻljallangan istiqbolli barqaror tizimni shakllantirish va rivojlantirishda davlat siyosatini amalga oshirishning bosqichlari, ustuvor yoʻnalishlari, rejalashtirish, maqsad va vazifalarni belgilash, ularga erishishning samarali yoʻllariga yoʻnaltirilgan.
2. Ushbu tizimni shakllantirish QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida foydalanilayotgan eski usullardan bugungi kundagi jahon tajribasida mavjud boʻlgan zamonaviy ilgʻor usullarga oʻtish orqali bosqichma-bosqich rivojlanishni nazarda tutadi.
3. Strategiya Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasining “Tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi va “Chiqindilar toʻgʻrisida”gi qonunlari, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi PF-4947-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasiga asoslanadi.
4. Strategiyada QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi ustuvor yoʻnalishlar quyidagi ketma-ketlikda joylashtirilgan:
QMCH hosil boʻlishining oldini olish — QMCH hosil boʻlishining oʻsish surʼatlarini sekinlashtirish va ularning xavfli xususiyatlarini kamaytirishni oʻz ichiga oladi;
QMCHdan takroriy foydalanish — QMCHdan olingan xom ashyo, energiya va materiallardan takroriy foydalanish;
QMCHni qayta ishlash va utilizatsiya qilish — QMCHga dastlabki ishlov bergandan soʻng, ular tarkibidagi foydali moddalardan tovar mahsulotlarini ishlab chiqarishda ikkilamchi xom ashyo sifatida foydalanish;
QMCHdan energetik foydalanish — elektr va issiqlik energiyasini ishlab chiqarish maqsadida muqobil yoqilgʻi sifatida, shuningdek, maishiy maqsadlarda foydalanish uchun hosil boʻlgan QMCHdan biogaz va sintez-gazlarni ajratib olish;
QMCHni koʻmish — qoldiq (qayta ishlanmaydigan) QMCHni xavfsiz joylashtirish, izolyatsiya qilish va zararsizlantirish.
2-bob. Joriy holat tavsifi
5. Butun dunyoda boʻlganidek Oʻzbekistonda QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish masalasi dolzarb hisoblanadi. Chiqindilar ekologik xavfsizlikka va fuqarolar sogʻligʻiga tahdid soluvchi muammoga aylanmoqda. Ular atrof-muhitga, xususan yer resurslari, yer usti va osti suvlari, oʻrmonlar va boshqa oʻsimliklar, shuningdek, hayvonlarning yashash muhiti, havo muhiti va atrof-muhitning boshqa obyektlari hamda tarkibiy qismlariga salbiy taʼsir koʻrsatadi.
6. QMCHning hosil boʻlishi koʻp omillarga bogʻliq boʻlib, ulardan eng muhimlari aholi daromadlari, isteʼmolchilarning xulq-atvori, bozorda yangicha qadoqlangan mahsulotlarning paydo boʻlishi va demografik koʻrsatkichlar hisoblanadi.
7. Hisob-kitoblarga koʻra Oʻzbekiston Respublikasida QMCHning hosil boʻlishining yillik hajmi prognozi 14 — 14,5 mln tonna atrofida baholanadi. Aholining oʻrtacha 1,5 foizga koʻpayish surʼatini hisobga olganda esa, ushbu koʻrsatkich 2028-yilga kelib 16 — 16,7 mln tonnaga yetishi mumkin.
8. Savdo tarmoqlari (supermarketlar, gipermarketlar va boshqalar) sonining aholi jon boshiga YAIM oʻsishi bilan bir vaqtda ortishi qadoqlangan mahsulotlar uchun xarid qobiliyatining, pirovardida hosil boʻladigan QMCHning ortishiga olib kelmoqda. Urbanizatsiya ham chiqindilar hosil boʻlishiga taʼsir koʻrsatib, shahar hududlari aholisi qishloq aholisiga nisbatan koʻproq chiqindi chiqaradi.
9. QMCH hosil boʻlishining bunday oʻsish surʼati aholining yashash sharoiti va respublika iqtisodiyotining oʻsishini aks ettiradi. Biroq, QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimini modernizatsiyalash va takomillashtirishga tizimli, dasturiy yondashish zarurati yanada dolzarb ahamiyat kasb etadi. Chunki bunday yondashuvsiz sohadagi muammolarni hal etish imkonsizdir.
1-§. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi mavjud infratuzilma
10. Soʻngi yillarda mamlakatimizda aholi punktlarida sanitariya jihatidan tozalashni yaxshilash boʻyicha keng koʻlamli ishlar amalga oshirildi. Xususan, respublika aholi punktlarida sanitariya jihatidan tozalash tizimini rivojlantirish va takomillashtirish chora-tadbirlarini amalga oshirish doirasida 2014 — 2016-yillarda shaharlarda qoʻshimcha ravishda sanitariya jihatidan tozalashga ixtisoslashtirilgan 41 ta tashkilot hamda tuman obodonlashtirish boshqarmalarida maishiy chiqindilarni olib chiqib ketish boʻyicha 157 ta xoʻjalik hisobidagi uchastka tashkil etildi.
11. 2014 — 2016-yillarda sanitariya jihatidan tozalashga ixtisoslashtirilgan tashkilotlar va tuman obodonlashtirish boshqarmalarini zamonaviy maxsus texnikalar bilan taʼminlash dasturlari amalga oshirilib, 1427 ta maxsus texnika, shundan 990 ta maishiy chiqindilarni tashish texnikasi xarid qilindi.
12. Respublika shaharlarida va tuman markazlarida, turar joy mavzelarida tasdiqlangan namunaviy loyihalar asosida 14 mingdan ortiq chiqindi toʻplash shoxobchalari tashkil etildi va 10 mingdan ziyod konteyner oʻrnatildi.
13. Respublikada ekologik xavfsizlikni taʼminlash va atrof-muhitni muhofaza qilish, ekologik holatni yaxshilash, chiqindilarning fuqarolar sogʻligʻiga zararli taʼsirining oldini olish, aholi turmush darajasi va sifatini oshirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish sohasida davlat boshqaruvini tubdan takomillashtirish, maishiy chiqindilarni yigʻish, saqlash, tashish, utilizatsiya qilish, qayta ishlash va koʻmish tizimini yanada takomillashtirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 21-apreldagi PF-5024-son “Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi Farmoni bilan Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Davlat ekologiya qoʻmitasi) etib qayta tashkil etildi.
Ushbu muhim vazifalarni inobatga olib, respublikaning shahar va tumanlarida, shuningdek, qishloq aholi yashash punktlarida sanitariya va ekologik holatni yaxshilashga qaratilgan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2017 — 2021-yillarda maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimini tubdan takomillashtirish va rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2017-yil 21-apreldagi PQ-2916-son qarori qabul qilindi.
Yuqorida qayd etilgan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti hujjatlariga muvofiq:
Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish qoʻmitasi, viloyatlar ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmalari huzurida 13 ta “Toza hudud” davlat unitar korxonalari va ularning tuman va shaharlardagi 172 ta filiali tashkil etildi;
fuqarolar va mansabdor shaxslarning javobgarligini kuchaytirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi Kodeksiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilib, chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi qonunchilikni buzganlik uchun jarima miqdorlari oshirildi;
2017-yilda aholi yashash punktlarida 2643 ta konteyner bilan jihozlangan 305 ta namunali chiqindi toʻplash shoxobchalari qurildi;
284 ta maxsus texnika, shu jumladan 273 ta chiqindi tashish mashinasi sotib olindi.
Maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimini yanada rivojlantirish, aholining sanitariya jihatidan tozalash boʻyicha sifatli xizmatlar bilan taʼminlanganlik darajasini oshirish, shuningdek, ekologik muammolarni hal etishdagi mavjud imkoniyatlarni ishga solish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 18-maydagi PQ-3730-son qarori qabul qilinib, unga muvofiq:
2019 — 2021-yillarda “Toza hudud” DUKlarni Qoraqalpogʻiston Respublikasi respublika budjeti va viloyatlar mahalliy budjeti mablagʻlari hisobidan maxsus texnika va uskunalar bilan qoʻshimcha jihozlashning prognoz parametrlari;
2019-yilda Qoraqalpogʻiston Respublikasi respublika budjeti va viloyatlar mahalliy budjeti mablagʻlari hisobidan chiqindi toʻplash shoxobchalarini qurish va ularni konteynerlar bilan jihozlash boʻyicha manzilli dastur;
2020-yilda Qoraqalpogʻiston Respublikasi respublika budjeti va viloyatlar mahalliy budjeti mablagʻlari hisobidan “Toza hudud” DUKlar faoliyat koʻrsatayotgan amaldagi poligonlarni jihozlash boʻyicha manzilli dastur tasdiqlandi.
2-§. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida xizmatlar koʻrsatish
14. Aholining QMCHni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlardan foydalanish imkoniyati asosan respublikaning yirik shaharlarida qoniqarli boʻlib, kichik shahar va qishloq joylarda (ayniqsa olis qishloq aholi yashash punktlarida) mazkur xizmatlarning yoʻqligi yoki yetarli darajada emasligi bilan ajralib turadi.
15. 2018-yilda 15,7 mln dan ortiq kishi yoki aholi umumiy sonining 48 foizi QMCHni toʻplash va olib chiqib ketish xizmatlari bilan qamrab olindi, shu jumladan:
15 ta sanitariya jihatidan tozalashga ixtisoslashtirilgan davlat tashkilotlari va ularning tuman hamda shaharlardagi 183 ta filiali tomonidan koʻrsatilayotgan xizmatlar bilan 12 mln kishi;
sanitariya jihatidan tozalashga ixtisoslashtirilgan 109 ta xususiy tashkilotlar tomonidan koʻrsatilayotgan xizmatlar bilan 3,7 mln kishi qamrab olingan.
16. 2019-yilning 1-yanvar holatiga respublika hududida 2,8 mingdan ortiq chiqindi toʻplash shoxobchalari va 221 ta poligon faoliyat yuritadi, sanitariya jihatidan tozalash tashkilotlarining avtoparki 3,1 mingtadan ortiq maxsus texnika (chiqindi tashish mashinalari, samosvallar, traktorlar, buldozerlar va h.k.)ni tashkil qiladi oladi.
3-§. QMCHni utilizatsiya qilish va qayta ishlash
17. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish boʻyicha mavjud tizimini oʻrganish va tahlillar shuni koʻrsatmoqdaki, QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish boʻyicha koʻp yillar mobaynida shakllangan amaliyot asosan ularni koʻmmagan holda, faqat toʻplash va poligonlarga tashishga yoʻnaltirilgan. Ushbu maqsadlar uchun respublikada turli mulkchilik shaklidagi tashkilotlarga tegishli boʻlgan 221 ta poligon faoliyat yuritmoqda.
QMCHning hosil boʻlishini minimallashtirish, chiqitsiz va kamchiqit texnologiyalarni joriy etish, QMCHdagi ikkilamchi resurslarni qayta ishlash masalalari ikkinchi oʻrinda qolib ketgan.
QMCHni utilizatsiya qilish va qayta ishlash muammosi ekologik jihatlardan tashqari iqtisodiy ahamiyatga ham ega. QMCH ikkilamchi xom ashyo manbai hisoblanib, ularni qayta ishlash tabiiy resurslarni tejab qolishga imkon berishi, shuningdek, yangi ishchi oʻrinlarni yaratilishini taʼminlagan holda ijtimoiy muammolarni yechishi mumkin.
Bugungi kunda respublikada asosan aralash holatdagi QMCHni toʻplash va olib chiqib ketish tizimi amal qiladi. Ikkilamchi moddiy resurslarni tayyorlash ularni qabul qilish (tayyorlov) punktlari orqali nazoratga olinmagan (tartibsiz) shaklda amalga oshiriladi. Bunda, tayyorlov jarayoni faqatgina yuqori likvidli ikkilamchi xom ashyoni (qogʻoz, plastik buyumlar, metall parchalari va shu kabilar) qamrab oladi va natijada qolgan ikkilamchi moddiy resurslarning katta miqdori qayta ishlanmasdan koʻmib yuborilmoqda.
18. Hozirda respublika hududida umumiy quvvati yiliga 894 ming tonna QMCHni qayta ishlaydigan 183 ta korxona, shu jumladan 72 ta polimer plyonka va plastmassani, 65 ta qogʻoz va karton buyumlarini, 17 ta shina va rezinotexnika buyumlarini, 10 ta metallni, 6 ta shishani, 2 ta moy va tekstilni, 11 ta boshqa chiqindilarni qayta ishlash korxonalari mavjud.
19. Shu bilan birga respublikaning 9 ta shahrida (Andijon, Nukus, Buxoro, Jizzax, Qarshi, Navoiy, Termiz, Guliston va Urganch) umumiy quvvati yiliga bir million tonnadan ortiq maishiy chiqindilarni qayta ishlash quvvatiga ega boʻlgan, QMCHni toʻplash, tashish, saralash, utilizatsiya qilish, qayta ishlash va koʻmish boʻyicha klasterlarning tashkil etilishi QMCHning isteʼmol qimmatiga ega tarkiblaridan foydalanish samaradorligini oshirish yoʻlidagi muhim qadamlardan biridir.
Tashkil etilgan klasterlarda qoʻllaniladigan texnologiyalar olib kelinadigan QMCHdan ikkilamchi moddiy resurslarni ajratib olish va ularni qayta ishlash uchun saralash asosida ishlaydi.
4-§. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida tarif jihatdan tartibga solish
20. Amaldagi tariflar faqatgina QMCHni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar uchun hisoblangan boʻlib, ularni saralash, utilizatsiya qilish va koʻmish xarajatlarini oʻz ichiga olmaydi.
21. Oʻrnatilgan tariflar QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi infratuzilmani yaratishning umumiy xarajatlari bilan taqqoslanganda juda ham past boʻlib, ekspluatatsiya xarajatlarini qoplamaydi va korxonalarda sanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasi obyektlarini qurish, rekonstruksiya qilish va rivojlantirish hamda yangi texnologiyalarni joriy etish uchun aylanma mablagʻlar shakllanishini taʼminlamaydi va oʻz navbatida, investitsiyalarni jalb qilish imkonini bermayapti.
22. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimining barqaror ishlashi uchun bir vaqtning oʻzida aholining toʻlov qobiliyati hamda xususiy investorlar uchun mazkur sektorning jozibadorligini taʼminlashga mos tariflarni shakllantirish siyosatini shakllantirish talab etiladi.
23. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi barqaror moliyaviy tizimni yaratish boʻyicha ishlar QMCHni toʻplash, saralash, olib chiqib ketish va koʻmish boʻyicha xizmatlar xarajatlarining toʻliq qoplanishini taʼminlashga qaratilishi lozim.
5-§. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasini moliyalashtirish
24. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasini moliyalashtirish sanitariya jihatidan tozalashga ixtisoslashtirilgan tashkilotlar va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.
25. Vazirlar Mahkamasining 2013-yil 3-dekabrdagi 315-son “Respublika aholi punktlarida sanitariya jihatidan tozalash tizimini rivojlantirish va takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarorini ijro etish doirasida kompleks tadbirlar va dasturlarni amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetidan 343,1 mlrd soʻm yoʻnaltirildi va tijorat banklarining 20 mlrd soʻm miqdoridagi imtiyozli kreditlari jalb etildi.
26. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari bilan 2017 — 2021-yillarda mazkur dasturlarni moliyalashtirish uchun 1,5 trln. soʻmdan ortiq pul mablagʻlari yoʻnaltiriladi, shu jumladan investitsiya loyihalari amalga oshirish doirasida:
Osiyo taraqqiyot banki ishtirokida umumiy budjeti 92,25 mln AQSH dollari miqdoriga teng boʻlgan “Toshkent shahrida qattiq maishiy chiqindilarni boshqarish” loyihasini amalga oshirish: Osiyo taraqqiyot bankining qarz mablagʻlari — 69 mln AQSH dollari, Oʻzbekiston Respublikasining bojxona va soliq imtiyozlari koʻrinishidagi ulushi — 5,82 mln AQSH dollari va “Maxsustrans” DUK mablagʻlari — 17,43 mln AQSH dollari;
Fransiya taraqqiyot agentligi ishtirokida umumiy budjeti 37,1 mln AQSH dollari miqdoriga teng boʻlgan “Samarqand shahrida qattiq maishiy chiqindilarni boshqarishni modernizatsiya qilish” loyihasini amalga oshirish: Agentlikning imtiyozli kreditlari — 23,5 mln yevro, Yevropa Ittifoqi investitsiya jamgʻarmasining Markaziy Osiyo uchun grant mablagʻlari — 8 mln yevro, Oʻzbekiston Respublikasining 5,6 mln yevroga teng, shu jumladan 3,2 mln yevro miqdoridagi bojxona va soliq imtiyozlari koʻrinishidagi ulushi;
“Sejin G&E Co., Ltd” kompaniyasi (Koreya Respublikasi) ishtirokida 55 mln AQSH dollari miqdoridagi toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiya mablagʻlarini jalb qilgan holda “Toshkent viloyatining “Ohangaron” va “Maydontol” maishiy chiqindilar poligonlarida hosil boʻladigan chiqindi gazini qayta ishlash hisobiga elektr energiyasi ishlab chiqarish” loyihasini amalga oshirish.
3-bob. Mavjud muammolar
27. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi muammolar gʻoyat dolzarb hisoblanadi, chunki ekologik holatni yaxshilash, aholi turmush darajasi va sifatini oshirish uchun qulay sharoitlar yaratish ularning yechimiga bogʻliq.
28. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimining rivojlanishiga toʻsqinlik qilayotgan asosiy muammolar quyidagilarda namoyon boʻladi:
chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlar takomillashtirilmagan va xalqaro meʼyorlarga muvofiq emas;
qishloq aholi punktlarida QMCHni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar yetarli darajada taʼminlanmagan (40 — 50%) va mazkur xizmatlar olis qishloq aholi yashash punktlarida deyarli mutlaqo mavjud emas;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi infratuzilma qoniqarsiz holatda;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasi davlat miqyosida ham, xususiy sektor darajasida ham yetarlicha moliyalashtirilmaydi;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida davlat-xususiy sheriklik yetarlicha rivojlanmagan;
QMCHni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha koʻrsatilayotgan xizmatlar uchun aholining toʻlov intizomi past darajada;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasining amaldagi tizimida, shu jumladan ularni saralab yigʻishda jamoatchilik ishtiroki past darajada;
sohada xususiy sektorning ishtiroki yetarli emas;
aholining ekologik madaniyati yetarli darajada rivojlanmagan.
4-bob. Strategiyaning maqsad, vazifa va prinsiplari
29. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida yangicha yondashuvlarni belgilashga koʻmaklashish, QMCHni toʻplash, tashish, utilizatsiya qilish, qayta ishlash va koʻmish boʻyicha samarali, ishonchli va ijtimoiy maqbul kompleks xizmatlarni yaratish, QMCHning fuqarolar sogʻligʻi va atrof-muhitga zararli taʼsirini kamaytirish, QMCHdagi foydali tarkiblarni imkon qadar yuqori darajada ajratib olish orqali QMCH hosil boʻlishining oldini olish, ularni qoʻshimcha xom ashyo, materiallar, yarimfabrikatlar manbai sifatida zamonaviy texnologiyalarni qoʻllagan holda, tovarlar (mahsulotlar) ishlab chiqarish uchun xoʻjalik aylanmasiga jalb qilish, shuningdek, QMCHning xavfsiz koʻmilishini taʼminlash Strategiyaning maqsadlari hisoblanadi.
30. Strategiya maqsadlariga erishishda uning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi qonunchilik bazasini takomillashtirish;
sanitariya jihatidan tozalash sohasini takomillashtirish;
QMCHni utilizatsiya qilish va qayta ishlash sohasini takomillashtirish;
sohaga iqtisodiy mexanizmlarni tatbiq etgan holda, maxsus QMCHni (tarkibida simob boʻlgan chiqindilar, avtoshinalar, akkumulyatorlar, ishlatilib boʻlingan moylar, qadoqlash chiqindilari va h.k.) toʻplash va qayta ishlash usullarini joriy etish;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida narxlarni shakllantirish tizimini takomillashtirish;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasiga investitsiyalarni jalb qilish uchun sharoitlar yaratish;
QMCHning resurs salohiyatini oshirish;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish masalalarida ekologik taʼlim va tarbiya tizimini rivojlantirish;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida kadrlar salohiyatini oshirish.
31. Strategiyaning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
Strategiyani amalga oshirishning barcha bosqichlarida atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etish;
QMCHning atrof-muhitga salbiy taʼsirini kamaytirish maqsadida QMCH bilan bogʻliq ishlarni barcha jarayonlar ustidan nazoratni taʼminlagan holda amalga oshirish;
chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish boʻyicha xarajatlar chiqindilarni hosil qiluvchilar tomonidan qoplanishini koʻzda tutuvchi, tegishli huquqiy va iqtisodiy asoslarni yaratish zaruratini belgilovchi “ifloslantiruvchi toʻlaydi” prinsipini joriy etish;
tanlov asosida QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida xizmatlar koʻrsatish boʻyicha faoliyat yuritish jarayonining ochiqligi va shaffofligi.
5-bob. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimini rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlari
32. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimini rivojlantirish quyidagi asosiy yoʻnalishlarni amalga oshirish bilan bogʻliq:
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi infratuzilmani takomillashtirish;
QMCH hosil boʻlishining oldini olish va kamaytirish;
QMCHni qayta ishlash va energetik foydalanish;
poligonlar sonini va maydonini optimallashtirish (yopish, eski poligonlarni rekultivatsiya qilish va yangi poligonlarini qurish).
1-§. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida normativ-huquqiy bazani takomillashtirish
33. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish ham tashkiliy, ham huquqiy jihatdan murakkab va tizimli muammolarga ega soha boʻlib qolmoqda. Atrof-muhitni muhofaza qilish sohasi koʻp sonli qonun hujjatlari bilan tartibga solinishiga qaramay, chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirishning huquqiy asoslari takomillashtirishga muhtoj.
Bunda, QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida huquqiy bazani ham qayta koʻrib chiqish va oʻzgartirish, ham texnik va ekologik jihatdan tartibga solishning kompleks tizimini yaratish zarur.
34. Strategiyani amalga oshirish doirasida QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi chora-tadbirlarni amalga oshirishga koʻmaklashish uchun normativ-huquqiy baza takomillashtiriladi.
Normativ-huquqiy bazani muvofiqlashtirishga quyidagi yoʻl orqali erishiladi:
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi qonun hujjatlariga oʻzgartirishlar kiritish;
sohaga davlat-xususiy sheriklikni samarali tatbiq etish va iqtisodiy samarali va shaffof usullarda investitsiyalarni jalb qilish uchun huquqiy asoslarni yaratish;
atrof-muhitni muhofaza qilishni taʼminlash boʻyicha iqtisodiy mexanizmlarning huquqiy asoslarini takomillashtirish;
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun texnik normativ asosni takomillashtirish.
2-§. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida infratuzilmani takomillashtirish
35. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimi samarali ishlashining asosiy omili QMCHni oʻz vaqtida toʻplash hamda ularni qayta ishlash va (yoki) joylashtirish joylarigacha tashish hisoblanadi.
36. Koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatini yaxshilash maqsadida organik, qayta ishlanadigan va qayta ishlanmaydigan QMCHni toʻplash va olib chiqib ketish jadvallari maqbullashtiriladi, QMCH hosil boʻladigan olis uchastkalar uchun maxsus zichlovchi qurilmalar bilan jihozlangan qayta yuklash punktlari quriladi.
37. Sanitariya jihatidan tozalashga ixtisoslashtirilgan davlat tashkilotlari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti hamda Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jamgʻarmasining ekologik yigʻimni joriy etish jarayonida toʻplangan mablagʻlari hisobidan 57 ta yangi avtopark quriladi va 44 ta avtopark mukammal taʼmirlanadi.
38. Sanitariya jihatidan tozalashga ixtisoslashgan korxonalarning maxsus texnikalariga texnik xizmat koʻrsatilishini tashkillashtirish uchun Osiyo taraqqiyot bankining kredit mablagʻlarini jalb etgan holda respublikaning viloyat markazlarida 13 ta servis markazlari yaratiladi.
39. Tasdiqlangan davlat dasturlari doirasida davlat unitar korxonalari 4 233 ta maxsus texnika bilan taʼminlanadi, ijtimoiy ahamiyatga ega obyektlar uchun 14 367 ta konteyner va mavjud multiliftlar uchun 257 ta transport konteynerlari xarid qilinadi.
3-§. QMCH hosil boʻlishining oldini olish va kamaytirish
40. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida infratuzilmani takomillashtirish tadbirlari QMCH hosil boʻlishining oldini olish va kamaytirish choralari bilan birga olib boriladi.
41. 2022-yildan 2025-yilgacha boʻlgan davrda respublika shaharlarining koʻp kvartirali turar joy sektorida quyidagilar uchun besh turdagi alohida belgili konteynerlar oʻrnatish asosida QMCHni saralab yigʻishni joriy etish koʻzda tutilmoqda:
qayta ishlanadigan QMCH (polimerlar, qogʻoz va metall);
organik QMCH (oziq-ovqat va boshqa biologik chiriydigan materiallar);
qayta ishlanmaydigan QMCH (kompozitli materiallar, tozalanmagan materiallar va boshqa aralash QMCH);
xavfli maishiy chiqindilar (akkumulyatorlar, batareykalar, tibbiyot chiqindilari va boshqalar);
shisha idish buyumlari.
42. QMCHni saralab yigʻish tizimini tatbiq etish bilan bir qatorda, quyidagi ustunliklarga ega boʻlgan isteʼmol qadoqlash buyumlari (taralar)ning depozit tizimini joriy etishga tayyorgarlik boshlanadi:
QMCHni toʻplash, saqlash, saralash, tashish va koʻmish bilan bogʻliq xarajatlarni kamaytirish;
QMCHning hosil boʻlishi va toʻplanishini kamaytirish;
poligonlarga kelib tushadigan ikkilamchi moddiy resurslar hajmini kamaytirish;
ikkilamchi moddiy resurslarni yigʻish hajmini va ularni xoʻjalik aylanmasiga jalb qilishni oshirish;
yuqori sifatli xom ashyoni sotishdan olinadigan daromadni koʻpaytirish;
QMCHni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar tannarxini kamaytirish.
4-§. QMCHni qayta ishlash va undan energetik foydalanish
43. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi mavjud holat va ular hosil boʻlishining oʻsish surʼatlari QMCHni poligonga koʻmish usulidan ularni sanoatda qayta ishlashga bosqichma-bosqich oʻtishni taʼminlagan holda QMCHdan eng yuqori foyda olib, ularning butun hajmini kompleks qayta ishlashni amalga oshira oladigan tizim yaratishni talab etadi.
44. Qayta ishlash texnologiyalarini tanlash QMCHning tarkibi va xususiyatlariga, hududiy jihatlar hamda roʻyobga chiqarishning iqtisodiy imkoniyatlari kabi qator omillar bilan birga atrof-muhitni muhofaza qilish va fuqarolar sogʻligʻi ham asosiy jihatlardandir.
45. Texnologik prinsiplar va xalqaro tajribaga koʻra, QMCHni qayta ishlash usullarini mexanik, biologik, termik va aralash usullarga ajratish mumkin.
46. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi mavjud vaziyat va hududlarning texnik imkoniyatlarini hisobga olgan holda, Strategiyani amalga oshirish doirasida QMCHni qayta ishlash boʻyicha qoʻllaniladigan texnologiyalar baholanadi va tanlab olinadi hamda pilot loyihalar amalga oshiriladi. Amalga oshirilgan loyihalarni baholash yakunlariga koʻra QMCHni ikkilamchi resurs koʻrinishida xoʻjalik aylanmasiga jalb qilish boʻyicha zarur chora-tadbirlar qabul qilinadi.
47. Shu bilan bir qatorda, QMCHdan energetik foydalanish (hosil boʻlgan QMCHdan biogaz ajratib olish, aralash QMCHni yoqish, elektr va issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun chiqindilardan olingan yoqilgʻidan muqobil yoqilgʻi sifatida foydalanish) texnologiyalarini tatbiq etish uchun zarur shart-sharoit yaratish maqsadida amalga oshirilayotgan loyihalar doirasida QMCHni xom ashyo sifatida ishlatish orqali ishlab chiqariladigan energiyani umumiy tarmoqqa qabul qilish va undan foydalanish boʻyicha mexanizmlar takomillashtiriladi.
48. QMCHni qayta ishlash boʻyicha loyihalar davlat-xususiy sheriklik asosida, shuningdek, xorijiy va mahalliy investitsiyalar hisobiga tayyor mahsulot ishlab chiqarishgacha zamonaviy texnologiyalarni joriy etish orqali amalga oshiriladi.
49. Loyihalarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun yetarli tajribaga ega boʻlgan xalqaro ekspertlar hamda korxonalarni loyihalashtirish, qurish va kelgusida foydalanishni taʼminlay olishga qodir investorlarni jalb qilish koʻzda tutilmoqda.
5-§. Poligonlar sonini va maydonini optimallashtirish (yopish, eski poligonlarni rekultivatsiya qilish va yangi poligonlar qurish)
50. Hozirda faoliyat yuritayotgan poligonlardan (chiqindixonalar) lozim darajada foydalanilmayapti, jumladan: yongʻinlar va yoqimsiz hidlar tarqalishining oldini olish uchun chiqindilarni zichlash hamda belgilangan tartibda izolyatsiya qilish ishlari olib borilmaydi, poligonlarga olib kelinayotgan chiqindilar miqdorining hisobi va qatʼiy nazorati yuritilmaydi, yigʻiladigan biogazni rekuperatsiya qilish yoki filtratni rekuperatsiya qilish/ishlov berish uchun qurilmalar mavjud emas, shuningdek, aksariyat poligonlarning atrofi oʻralmagan.
51. Mavjud holat poligonlarning bunday infratuzilma obyektlari uchun qoʻyiladigan talablarga muvofiqlashtirish orqali ularning texnik, sanitariya va ekologik holatini tubdan yaxshilash boʻyicha choralar koʻrishni taqozo etadi.
52. Koʻriladigan chora-tadbirlar doirasida poligonlarning atrof-muhitga va fuqarolar sogʻligʻiga salbiy taʼsiri xavfini baholash ustuvor yoʻnalish hisoblanadi.
53. Xatarlarni baholash natijalarga koʻra, hudud maydonlarini boʻshatish, atrof-muhitga va fuqarolar sogʻligʻiga salbiy taʼsirni kamaytirish uchun poligonlarning sonini va maydonini optimallashtirish, shuningdek, tartibsiz chiqindixonalarni bartaraf etish boʻyicha zarur chora-tadbirlar koʻriladi.
54. Birinchi navbatda Sirdaryo, Jizzax va Xorazm kabi viloyatlar hududida joylashgan, suv havzalari va yer osti suvlariga bevosita yaqin poligonlar yopiladi va rekultivatsiya qilinadi.
Ushbu yoʻnalishda 183 ta tuman va shaharlarni oʻz ichiga olgan, QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish boʻyicha 56 ta shartli hududlarga boʻlish asosida mamlakatni hududlashtirish amalga oshirildi. Geografik joylashuv, iqtisodiy rivojlanish, poligonlarga kirish yoʻllarining mavjudligi, geologik va gidrogeologik sharoitlar, aholi soni va boshqalar hududiy rejalashtirishning asosiy mezonlari hisoblanadi.
Strategiyani amalga oshirish doirasida QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish boʻyicha shartli hududlarda umumiy maydoni 1 108,6 gektarga teng 167 ta poligon yopiladi va rekultivatsiya qilinadi. Faoliyat yuritayotgan poligonlar oʻrnida umumiy maydoni 693,3 gektarga teng 54 ta zamonaviylashtirilgan poligon yaratiladi va umumiy maydoni 80 gektarga teng 5 ta poligon ochiladi.
Optimallashtirish boʻyicha koʻrilgan chora-tadbirlar natijasida poligonlarining soni 221 tadan 59 taga qisqaradi. Bu 770,2 gektar maydon yoki QMCHni joylashtirish uchun foydalaniladigan umumiy maydonning 50 foiziga tengdir.
2020-yildan 2028-yilga qadar kelgusida foydalanib boʻlmaydigan poligonlar (chiqindixonalar)ni yopish va rekultivatsiya qilish, 2028-yilga qadar davrda esa poligonlarning atrof-muhit va fuqarolar sogʻligʻiga salbiy taʼsiriga qarshi himoya tizimlari bilan jihozlashni nazarda tutuvchi modernizatsiyalash amalga oshiriladi.
55. Poligonlarni optimallashtirish ushbu Strategiyaga 1.1 — 1.13-ilovalarga muvofiq amalga oshiriladi.
6-bob. Jamoatchilikning xabardorligini oshirish boʻyicha tadbirlar
56. Jamoatchilikning xabardorligini va ishtirokini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirishning yangi usullarini ilgari surish va tatbiq etishda juda katta ahamiyatga ega.
57. Jamoatchilikning QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish boʻyicha xabardorligini oshirish vazifalari quyidagi tadbirlardan iborat:
QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi dolzarb masalalar, respublikadagi mavjud muammolar va ularning yechimini, shu jumladan, aniq maqsadli ijtimoiy guruhlar (bolalar, oʻquvchi yoshlar, uy bekalari, shahar va qishloq aholi yashash punktlari aholisi)ga moʻljallangan maʼlumotlarni bosma va elektron ommaviy axborot vositalarida keng yoritish;
aholi va tadbirkorlik subyektlari orasida QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi masalalarni tushuntirish maqsadida uchrashuvlar, seminarlar, treninglar va davra suhbatlarini oʻtkazish;
ruxsat etilmagan (tartibsiz) chiqindixonalarni bartaraf etish boʻyicha ekologik hashar (shanbalik)larni, obodonlashtirish obyektlarida — “Toza shaharda bahor” va “Toza shaharda kuz” yoshlar aksiyalarini, Butunjahon atrof-muhit kuniga bagʻishlangan “Toza shahar” ekologik aksiyalarni tashkillashtirish va oʻtkazish;
bolalar va yoshlarning QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish masalalari yuzasidan bilim darajasini oshirish, shu jumladan bolalar va yoshlarning ekologik savodxonligini oshirish hamda ekologik madaniyatini shakllantirishga yoʻnaltirilgan uslubiy qoʻllanma va dasturlar ishlab chiqish.
7-bob. Strategiyani amalga oshirishning resurs taʼminoti va bosqichlari
1-§. Strategiyani amalga oshirishning resurs taʼminoti
58. Strategiya maqsadlariga erishish uchun rejalashtirilgan tadbirlarni bajarish mazkur sohaga katta investitsiyalarni talab etadi. Strategiyani amalga oshirishni moliyalashtirish uchun ham ichki, ham tashqi manbalardan foydalaniladi, shu jumladan:
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jamgʻarmasi mablagʻlari, shuningdek, qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa manbalardan iborat ichki moliyaviy resurslar;
tashqi moliyalashtirish xalqaro moliya institutlari va donor mamlakatlar tomonidan taqdim etiladigan moliyaviy va texnik koʻmak, shu jumladan, grant va kredit mablagʻlari doirasida olinishi mumkin.
59. 2019 — 2028-yillar davomida umumiy investitsiya hajmi 2188,2 mln AQSH dollariga teng miqdorda baholanmoqda, shu jumladan:
2019 — 2021-yillarda — 321 mln AQSH dollari;
2022 — 2025-yillarda — 747,2 mln AQSH dollari;
2026 — 2028-yillarda — 1 120 mln AQSH dollari.
2-§. Strategiyani amalga oshirish bosqichlari
60. Strategiyani amalga oshirish bosqichlari quyidagi davrlarni nazarda tutadi:
birinchi bosqich (2019 — 2021-yillar) — QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi qonunchilik bazasini va iqtisodiy tartibga solish mexanizmlarini takomillashtirish, QMCHni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlarning samarali tashkillashtirilishini taʼminlash maqsadida sanitariya jihatidan tozalashning moddiy-texnik bazasini va infratuzilmasini rivojlantirish, toʻlov intizomini mustahkamlash, QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida ekologik taʼlim tizimini rivojlantirish uchun metodik va axborot taʼminotini yaratish;
ikkinchi bosqich (2022 — 2028-yillar) — qattiq maishiy chiqindilarni saralab yigʻish boʻyicha infratuzilmani rivojlantirish, poligonlarni optimallashtirish, qayta yuklash stansiyalari va chiqindilarni qayta ishlash obyektlarini qurish, chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni kompleks amalga oshirish klasterlari faoliyatini takomillashtirish, ularning qattiq maishiy chiqindilarni qayta ishlash boʻyicha salohiyatini rivojlantirish, shuningdek, quyidagi maqsadli koʻrsatkichlarga erishish:
aholini qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar bilan qamrab olish koʻlamini 100 foizga yetkazish;
hosil boʻladigan qattiq maishiy chiqindilarning kamida 60 foizini qayta ishlashni taʼminlash;
oʻziga xos qattiq maishiy chiqindilarni (tarkibida simob boʻlgan chiqindilar, avtoshinalar, akkumulyatorlar, ishlatilib boʻlingan moylar, qadoqlash chiqindilari va h.k.) qayta ishlash hajmini 25 foizgacha oshirish;
poligonlarga koʻmish uchun yoʻnaltiriladigan qattiq maishiy chiqindilar hajmini 60 foizgacha kamaytirish;
barcha poligonlar holatini oʻrnatilgan talablarga muvofiqlashtirish, yopilgan poligon yerlarini toʻliq rekultivatsiya qilish;
qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish obyektlarida muqobil energiya manbalaridan 35 foizgacha foydalanish;
poligonlar holati monitoringini (yer osti (sizot) suvlari va atmosfera havosining holati ustidan nazorat) 100 foizgacha taʼminlash.
8-bob. Kutilayotgan natijalar
61. Ushbu Strategiyaga 2-ilovaga muvofiq hududlarning ekologik xavfsizligini taʼminlash, resurslarni tejash va chiqindilar hosil boʻlishini kamaytirish, QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimi va tuzilmasini utilizatsiya qilish va qayta ishlash tomon oʻzgartirish, atrof-muhitni chiqindilar bilan ifloslantirish natijasida unga zarar yetkazilishining oldini olish, chiqindilarni utilizatsiya qilish, qayta ishlash va zararsizlantirish boʻyicha texnologiyalarning ekologik, texnik va sanitariya-gigiyenik xavfsizligi darajasini oshirishni taʼminlash uchun zarur shart-sharoitlar yaratish Strategiyaning natijalari hisoblanadi.
62. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi texnologik bazani rivojlantirish va takomillashtirish borasidagi vazifalarning hal etilishi sanitariya jihatidan tozalash xizmatlari koʻrsatishning sifat darajasini muttasil oʻsib borishiga hamda QMCHni utilizatsiya qilish, qayta ishlash va zararsizlantirish boʻyicha ekologik va iqtisodiy samarali texnologik yechimlarni joriy etishga olib keladi.
63. QMCHni joylashtirish obyektlarini optimallashtirish va modernizatsiyalash ularning ekologik xavfsizligini taʼminlaydi hamda mazkur obyektlardagi mavjud QMCHning atrof-muhit va fuqarolar sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatishiga toʻsqinlik qiladi.
64. Ragʻbatlantirishning iqtisodiy va huquqiy mexanizmlarini oʻz ichiga olgan davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash boʻyicha kompleks chora-tadbirlar ushbu sohaga zarur va yetarli hajmdagi investitsiyalarni jalb qilishni taʼminlash imkonini beradi hamda respublika hududlarining ijtimoiy-iqtisodiy koʻrsatkichlariga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.
65. Sanoat infratuzilmasining ishlashi QMCHdan utilizatsiya qilingan qimmatli ikkilamchi resurslarni imkon qadar koʻproq xoʻjalik aylanmasiga jalb qilish, ikkilamchi resurslardan bozorbop yangi raqobatbardosh, sifatli va ekologik mahsulotlarni ishlab chiqarish, uning umumiy tovar aylanmasidagi ulushini koʻpaytirish, qayta tiklanmaydigan manbalardagi tabiiy xom ashyo tejalishini taʼminlaydi.
66. QMCHning ikkilamchi xom ashyo hisoblanmagan qismidan energetik foydalanish qayta tiklanmaydigan manbalardagi tabiiy xom ashyoning oʻrnini bosish orqali uni saqlab qolishni, shuningdek, QMCHni poligonlarda koʻmishdan ularni sekin-asta sanoatda qayta ishlashga oʻtishini taʼminlaydi.
67. QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi ilmiy bilimlarni ommalashtirish maqsadida maʼrifiy dasturlarni yaratish va amalga oshirish shubhasiz jamoatchilik fikrining shakllanishiga olib keladi. Bu esa QMCH bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirishning zamonaviy tizimlarini yanada tezroq joriy qilish, shuningdek, ularning hosil boʻlish hajmlarini kamaytirishga xizmat qiladi. Shu bilan bir qatorda rivojlanayotgan ekologik madaniyat atrof-muhitga ehtiyotkorona munosabatda boʻlishga yordam beradi va tabiatni muhofaza qilish sohasidagi huquqbuzarliklar yoʻliga toʻsiq boʻladi.
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.1-ILOVA
Qoraqalpogʻiston Respublikasi tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.2-ILOVA
Andijon viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.3-ILOVA
Buxoro viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.4-ILOVA
Jizzax viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.5-ILOVA
Qashqadaryo viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.6-ILOVA
Navoiy viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.7-ILOVA
Namangan viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.8-ILOVA
Samarqand viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni toʻgʻridan-toʻgʻri yangidan tashkil etilayotgan poligonlarga tashib chiqarilishi koʻzda tutilgan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.9-ILOVA
Surxondaryo viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni toʻgʻridan-toʻgʻri yangidan tashkil etilayotgan poligonlarga tashib chiqarilishi koʻzda tutilgan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.10-ILOVA
Sirdaryo viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.11-ILOVA
Toshkent viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.12-ILOVA
Fargʻona viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 1.13-ILOVA
Xorazm viloyati tuman va shaharlarida qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash koʻchma stansiyalarini yaratish, yangi qattiq maishiy chiqindi poligonlarini qurish va amaldagi poligonlarni optimallashtirish
* Qattiq maishiy chiqindilarni yangidan tashkil etiladigan poligonlarga tashib chiqariladigan tuman va shaharlar
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasiga 2-ILOVA
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasini amalga oshirish
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 17-apreldagi PQ-4291-son qaroriga 2-ILOVA
2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish strategiyasini amalga oshirish boʻyicha
Eslatma: Ushbu Strategiyada koʻzda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish uchun jalb etiladigan mablagʻlar miqdori 18 492,8 mlrd soʻm ( 2188,2 mln AQSH dollari ekv.)ni tashkil qiladi, shundan:
Davlat budjeti parametrlarida koʻzda tutilgan mablagʻlar — 1 751,7 mlrd soʻm (207,3 mln AQSH dollari ekv.);
xalqaro moliya institutlari va tijorat banklarining kredit mablagʻlari — 7 836,1 mlrd soʻm (927,2 mln AQSH dollari ekv.);
Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jamgʻarmasi mablagʻlari — 1624,3 mlrd soʻm (192,2 mln AQSH dollari ekv.);
toʻgʻrida-toʻgʻri investitsiyalar — 5287,2 mlrd soʻm (625,6 mln. AQSH dollari ekv.);
grant mablagʻlari — 11,4 mlrd. soʻm (1,35 mln AQSH dollari ekv.);
QMCHlar bilan bogʻliq ishlarni kompleks amalga oshirish klasterlari mablagʻlari — 1982,1 mlrd soʻm (234,5 mln AQSH dollari ekv.).
(2-ilova Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 23-iyuldagi PF-106-sonli Farmoni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 03.08.2024-y., 06/24/106/0571-son)